Strona wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki.



Wirtualny spacer



Strona wykorzystuje pliki cookies. Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki.

Brak wtyczki Adobe Flash Player.
Pobierz wtyczkę ze strony Adobe.


Licznik odwiedzin


1095515
dzisiaj
wczoraj
w tym tygodniu
w tym miesiącu
od początku
445
528
445
12428
1095515

Your IP: 54.92.197.82
Server Time: 2018-02-18 20:56:10


Ignacy Łukasiewicz

Biografia

Łukasiewicz Jan Boży Józef Ignacy (1822—1882), farmaceuta, wynalazca lampy naftowej, twórca polskiego przemysłu naftowego. Urodził się 8 marca 1822 roku w Zadusznikach w obwodzie tarnowskim, był synem Józefa i Apolonii ze Świetli­ków. Ojciec jego, ubogi szlachcic, powstaniec kościuszkowski, po latach pracy jako oficjalista dworski w Dynowie nad Sanem i w Chorzelowie pod Mielcem, wydzierżawił od E. Denkera w l. 1817—30 z dominium baranowskiego Zaduszniki nad Wisłą, Zachwiejów i Czajkową. Ignacy był najmłodszym z pięciorga dzieci. Atmosfera domu rodzinnego była patriotyczna i demokratyczna, pierwszym nauczycielem Łukasiewicza był były pułkownik W. P. A. Woysym-Antoniewicz, rezydent w domu ojca. W l. 1832—36 uczęszczał do gimnazjum w Rzeszowie, dokąd matka przeniosła się wskutek śmierci ojca i kupiła kamienicę, z której się utrzymywała. Łukasiewicz przerwał naukę szkolną i rozpoczął praktykę farmaceu­tyczną jako uczeń w aptece A. Swobody w Łańcu­cie. W r. 1840 złożył w Rzeszowie egzamin na pomocnika aptekarskiego. Za sprawą A. Tarłowskiego, chemika i kontrolera fabryki spirytusu oświetle­niowego, Łukasiewicz znalazł się w zasięgu Stowarzyszenia Ludu Polskiego, z którego następnie wyłoniła się Konfederacja Powszechna Narodu Polskiego. Z organizacją tą miał kontakt już w roku 1837. Nieostrożność jednego z konspiratorów, A. Wilama, spowodowała aresztowanie Tarłowskiego i Wilama w r. 1840 oraz pierwsze dochodzenia policyjne w stosunku do Łukasiewicza, zakończone wciąg­nięciem go do kartotek policyjnych jako politycz­nie podejrzanego.

W r. 1841 przeniósł się Łukasiewicz do apteki obwodowej E. Hübla w Rzeszowie i tu w lipcu 1845 poprzez W. Solmana nawiązał kontakt z E. Dembowskim, który zaprzysiągł go jako agenta Centralizacji Tow. Demokratycznego Polskiego na Rzeszów i zobligował do przygotowywania powstania w rejonie Rzeszowa. W listopadzie tegoż roku, podpo­rządkowany F. Wiesiołowskiemu, kontaktował się z nim, a w od 13—17 II 1846 odbył przedpowstaniowy objazd obwodu. Już jednak 19 II 1846 został aresztowany, osadzony w więzieniu rzeszowskim, a wybuch powstania w tej części kraju sparaliżowany. W więzieniu przebywał do 8 V 1847, broniąc się zgrabnie i wytrwale wszystkiemu zaprzeczając, aczkolwiek obciążały go wyniki rewizji, zeznania współoskarżonych, tajne kontakty z rodziną. Przeniesiony do więzienia karmelickiego we Lwowie, bronił się dalej konsekwentnie, a ponieważ E. Dembowski już nie żył i F. Wiesiołowski przyjął na siebie całą winę, Łukasiewicz został 27 XII 1847 z braku dowodów zwolniony z więzienia, z obowiązkiem zamieszka­nia we Lwowie u brata Franciszka, prawnika i urzędnika magistratu, i meldowania się na policji. Dopiero 15 VIII 1848 dostał pracę w jednej z największych i najlepszych wówczas aptek w Galicji, aptece Piotra Mikolascha we Lwowie. Tu powstał w r. 1850 rękopiśmienny Manuscript, podręczny almanach farmaceutyczny, cenny do­kument aptekarskiej pracy Łukasiewicza. Poparciu Miko­lascha zawdzięczał niechętnie mu udzielone zezwolenie władz na dalsze studia farmaceu­tyczne na UJ w Krakowie, gdzie w l. 1850—52 wysłuchał trzy semestry. Tu po raz pierwszy prof. geologii L. Zejszner zwrócił mu uwagę na możliwości wyzyskania właściwości ropy nafto­wej. Wyczerpanie się oszczędności spowodowało prośbę Łukasiewicza o skrócenie ustawowego czasu studiów do roku, czemu sprzeciwił się F. Sawiczewski, który jednak zaprotegował go do pracy w fabryce ałunu Wertenholza w Dąbrowie nad Przemszą, tak, że trzeci semestr na UJ Łukasiewicz studiował raczej formalnie. Ostatni obowiązkowy semestr letni 1852 roku studiował chemię analityczną na uniwersy­tecie wiedeńskim, gdzie po złożeniu pracy u K. Radtenbachera z zakresu chemii węglowodo­rów Baryta et anilinum uzyskał magisterium farmacji. Zaraz wrócił do apteki Mikolascha i tu rozpoczął się nowy etap jego życia poświęcony zainteresowaniu naftą.

Choć ropa naftowa znana była od dawna na Podkarpaciu, wykorzystywana jako lek zwierzęcy i smar do osi, choć przed Łukasiewiczem sporadycznie ją destylowano, jemu pierwszemu w Polsce i na świecie udało się ją wyzyskać do oświetlenia i stworzyć nową gałąź przemysłu. Jesienią 1852 kazał Mikolasch Łukasiewiczowi i jego koledze Janowi Zehowi przeanalizować ropę naftową, której właśnie kilka beczek dostarczyli handlarze drohobyccy. Po jej rozgatunkowaniu metodami aptecznymi otrzymano oczyszczoną ropę naf­tową, którą zidentyfikowano z drogim, importowanym z Włoch specyfikiem farmaceutycznym Oleum Petrae album. Łukasiewicz zorganizował wówczas spółkę z Mikolaschem i Zehem w celu fabrykacji tego specyfiku z surowców krajowych, objechał kilka miejscowości w Samborskiem i Kołomyjskiem, znanych z występowania tam ropy, i zakupił kilka tysięcy garnców. Po przedestylowaniu tego materiału Mikolasch zaoferował ten lek po niskich cenach wielu krajowym i zagra­nicznym aptekom. Spotkał go jednak zawód, zamówienia były niewielkie.

Wtedy wpadł na pomysł wyzyskania posia­danych zapasów dla celów oświetleniowych, co jednak wymagało dalszego destylowania. Zastoso­wali obaj z Zehem destylację frakcjonowaną; z ropy podgrzewanej w kotłach bez dostępu powietrza przy temperaturze 200° C, pozbawionej frakcji lekkich, benzynowych i cięższych, jak oleje, smary, parafina, asfalt, otrzymali w r. 1852 naftę (zwaną przejściowo od używanego wówczas terpentynowego preparatu oświetleniowego nową kamfiną); dalsza rafinacja nafty następowała za pomocą stężonego kwasu siarkowego i z kolei roztworu sody, co w zasadzie utrzymało się do dziś. Była to pierwsza metodyczna destylacja ropy na świecie. Z kolei już sam Łukasiewicz musiał skonstruować odpowiednią lampę, gdyż dotych­czasowe olejne, pinolinowe czy kamfinowe eksplo­dowały przy użyciu w nich nafty. W r. 1853 skonstruował prototypową lampę cylindryczną, w której płomień podsycało powietrze od dołu poprzez ażurowy palnik, bezpieczeństwo zapew­niał silny, oddzielony zbiornik z grubej blachy, ekonomiczność spalania nafty zapewniał poro­waty knot, a równy i silny blask płomienia komi­nek z miki; przy jej konstruowaniu korzystał Łukasiewicz z pomocy blacharza lwowskiego A. Bratkowskiego. Pierwsza lampa naftowa zapłonęła w marcu 1853 w aptece Mikolascha, a 31 VII tegoż roku oświetlono nimi szpital powszechny we Lwowie i przy ich świetle po raz pierwszy wykonano operację chirurgiczną; tę datę uważa się za powstanie przemysłu naftowego. Jednak Łukasiewicz nie ogłosił drukiem swego odkrycia, natomiast dwa lata później B. Silliman junior z Yale College dokonał metodycznego rozbioru ropy i opubliko­wał to, co dłuższy czas nauka światowa uważała za odkrycie nafty.

Pierwsza spółka naftowa Łukasiewicza rozpadła się jednak tego roku. Łukasiewicz postanowił przenieść się bliżej terenów roponośnych i z początkiem 1854 r. osiadł w Gorlicach jako pracownik, a wkrótce jako dzierżawca miejscowej apteki. Tu zgłosił się do niego Tytus Trzecieski, właściciel Polanki (pow. Krosno), i namówił go do założenia kopalni ropy na terenie znanej od dawna z wysięków ropy Bóbrki, należącej do jego sąsiada Karola Klobassy - Zrenckiego. Tu powstała w r. 1854 pierwsza w Polsce i na świecie kopalnia ropy naftowej, a Łukasiewicz wkroczył na nowy dla siebie teren wiertnictwa naftowego. Początkowo zastąpił ręczne kopanie płytkich dołków i rowów kopaniem głębszych rowów i studni, przy pomocy łopaty i kilofa. Zarazem musiał w r. 1856 założyć pierwszą na świecie rafinerię nafty w Ulaszowicach pod Jasłem, gdyż przerabianie ropy na skalę przemysłową nie mogło się odbywać w aptece, choćby ze względu na niebezpieczeń­stwo pożarowe. Sytuacja Łukasiewicza była wtedy ciężka, niewielkie dochody pochłaniały inwestycje i pożary, tak, że w r. 1856 starał się o posadę kasjera miejskiego w Gorlicach, której mu odmówiono jako politycznie skompromitowanemu. W r. 1857 wydzierżawił aptekę w Jaśle, ale gdy w roku następnym chciał nabyć aptekę w Gorlicach, znowu sprzeciwiła się temu policja. Mimo to stanął pod koniec tego roku do konkursu na otwarcie nowej apteki w Brzostku, co mu wreszcie zatwierdzono. Zorganizował ją i sprzedał po paru miesiącach, gdyż dowiercenie się większej ilości ropy w Klęczanach oraz poważne zamówienia nafty na oświetlenie dworców w Wied­niu i na Kolei Północnej pozwoliły żywić nadzieję na rozwój przemysłu naftowego. W r. 1859 wszedł w spółkę z A. i E. Zielińskimi, którzy w Klęczanach w Nowosądeckiem dowiercili się doskonałej ropy, i wybudował drugą w Galicji rafinerię nafty. Wkrótce jednak Łukasiewicz był bliski całkowitego wycofania się z przemysłu naftowego. Śmierć jedynej córki Marianny pod koniec 1859 r., a wnet potem pożar rafinerii w Ulaszowicach, a zarazem wyczerpanie złóż w Klęczanach załamały go zupełnie. Postanowił przenieść się do teściów pod Dobrzyń. Gdy jednak w Bóbrce dowiercono się większej ilości ropy, w r. 1861 przystąpił do spółki na lat 10 bogaty K. Klobassa - Zrencki, a Trzecieski umożliwił zbudowanie trzeciej rafinerii w Polance. Obaj wspólnicy powierzyli Łukasiewiczowi dyrekcję kopalni w Bóbrce i kierownictwo rafinerii w Polance za wysokie wynagrodzenie i odsetki od czystego zysku. Pionierski okres polskiego przemysłu naftowego miał się ku końcowi.

Już w r. 1865 odkupił Łukasiewicz od Heleny Bobrowskiej, teściowej Klobassy, położony w sąsiedztwie Bóbrki majątek Chorkówkę z Leśniówką, który znakomicie zagospodarował i w którym wybudo­wał dużą i już całkowicie bezpieczną czwartą rafinerię nafty, co się okazało tym konieczniejsze, że rafineria w Polance w r. 1865 spłonęła. Wnet potem spółka, zawarta bez żadnego dokumentu, rozwiązała się około 1871 roku; kopalnia w Bóbrce przeszła w całkowite władanie Klobassy, ale Łukasiewicz pozostał do śmierci jej dyrektorem z wszelkimi pełnomocnictwami, a jej ropę przerabiał we własnej rafinerii. Oba te zakłady stały się pierwszą szkołą praktyczną dla polskich techników naftowych.

Już w r. 1862 sprowadził Łukasiewicz do Bóbrki H. Waltera, który ręczne kopanie szybów zastąpił wierceniem udarowym ręcznym świdrem na żerdziach i przy zastosowaniu nożyc wolnospadowych Fabiana. W r. 1864 nawiązał kontakt z Juliuszem Nothem, górnikiem i geologiem, który pomagał mu w ustaleniu kierunku dalszych wierceń. W r. 1872 zaangażował przedsiębiorcę wiertniczego Amerykanina A. Faucka, który wprowadził do Bóbrki linowe wiercenie udarowe metodą pensylwańską, co się jednak nie przyjęło, oraz maszyny parowe. Napęd parowy pozwalał na odwiercanie szybów głębszych, 200-metrowych, i na odkrywanie dalszych roponośnych pokładów.

W r. 1872 wysłał Łukasiewicz do Stanów Zjednoczonych na studia geologiczne i naftowe swego współ­pracownika i następcę A. Jabłońskiego; po powrocie w r. 1873 z Ameryki wprowadził on ulepszone świdry, pierwsze metody zamykania wód głębszych, rurowanie otworów rurami żelaz­nymi i ulepszanie tzw. "dzwonem Jabłońskiego" Sam Łukasiewicz zrezygnował ostatecznie w r. 1870 z dzierżawy apteki w Jaśle i poświęcił się przemy­słowi naftowemu. W Ropiance (pow. Krosno) zorganizował kilka kopalń, których ropę przera­biał w Chorkówce: jedną w spółce z T. Trzecieskim i S. Glazorem, drugą z J. Nothem, trzecią z A.Osieckim. W 1873 roku założył w spółce z A. Faukkiem kopalnię w Wójtowej (pow. Gorlice). W r. 1874 otworzył w spółce z K. Klobassą - Zrenckim i M. Fedorowiczem koleją kopalnię w Ropie (pow. Gorlice) i tam wybudował piątą rafinerię, wreszcie w r. 1880 dalsze kopalnie w Wilszni i Smerecznem (pow. Krosno) w spółce z W. Milowiczem. Obfitość ropy zagłębia bobrzeckiego naprowadziła go na pomysł jej magazyno­wania w dołach gliniastych, a doświadczenia rafineryjne do właściwego urządzenia rafinerii i ulepszenia przeróbki ropy (wykorzystywał tylko naftę i frakcje cięższe, natomiast benzyna i gaz ziemny nie miały wtedy zastosowania). Musiał też dbać o zbyt i reklamę swych pro­duktów, sprzedając ropę na zamówienia hurtowe, prowadził też sklep naftowy w Krakowie i miał stałych odbiorców w innych miastach, nawet w Warszawie. Zabiegał o oceny wybitnych chemików, jak Radtenbachera w Wiedniu, ekspo­nował swe wyroby na wystawach w Jaśle w r. 1858, na międzynarodowej w Wiedniu w 1873 i krajowej we Lwowie w 1877, otrzymując medale i dyplomy. Gdy przemysł naftowy począł się rozszerzać, Łukasiewicz dążył do zrzeszenia przemysłowców naftowych w Galicji; w r. 1877 przewodniczył pierwszemu kongresowi naftowemu we Lwowie, w 1880 stanął na czele zorganizowanego przez siebie Krajowego Towarzystwa Naftowego dla Opieki i Rozwoju Przemysłu i Górnictwa Naftowego w Galicji. Dzięki Łukasiewiczowi powstało w r. 1882 pierwsze polskie pismo naftowe. „Górnik".

Był postem na sejm krajowy w l. 1877—81 (wybrany 24 X 1876 w Krośnie). Reprezentował okręg gmin wiejskich Krosno—Dukla—Żmigród. W sejmie należał do klubu lewicy demokratycznej, której przewodniczył zaprzyjaźniony z nim T. Merunowicz. W r. 1878 Łukasiewicz wygłosił w sejmie swe główne przemówienie dotyczące przemysłu naftowego, które spowodowało kilka uchwał w tej sprawie. Z inicjatywy Łukasiewicza zmieniono ustawę o kopalniach, co umożliwiło zaangażowa­nie prywatnych kapitałów w rozwój nowego przemysłu. Od r. 1880 Łukasiewicz przewodniczył komisji górniczej, a od 1881 komisji naftowej, współpra­cował z komisjami podatku gruntowego i kultury krajowej. W r. 1880 na jego wniosek sejm krajowy przyznał pierwsze poważne subwencje na wiercenia poszukiwawcze w rejonie Gorlic i Grybowa oraz na opracowanie map geologicznych Galicji, uchwalił również subwencje na stypendia z zakresu górnictwa i technologii nafty, na utwo­rzenie wydziału naftowego w krakowskiej Aka­demii Technicznej. W r. 1882 sejm krajowy uchwalił ustawę o uregulowaniu stosunków prawnych w przemyśle naftowym, o ulgach podatkowych dla niego i o ochronie celnej przed ropą rumuńską i amerykańską. Kilkakrotnie też opowiadał się Łukasiewicz

za rozbudową szkół, występował w sprawie dobrych polskich podręczników gimna­zjalnych, zniesienia propinacji, rozbudowy dróg, kolei, uregulowania hipotek chłopskich, ochrony prawnej małoletnich sierot chłopskich, ustawy budowlanej dla miast galicyjskich (1880), ale przede wszystkim w sprawach naftowych. Współ­pracował z lwowskimi pismami demokratycznymi:„Gazetą Narodową" i „Ojczyzną".

Z jego inicjatywy utworzono przy Wydziale Krajowym w r. 1878 Radę Górniczą, etat inżyniera górniczego Wydziału Krajowego, w r. 1880 komitet galicyjski dla podniesienia przemysłu krajowego i jego ochrony przed naciskiem obcych kapitałów. Dla ochrony robotników ustanowiono sąd w Borysławiu.

Jako członek rady i wydziału powiatowego w Krośnie od r. 1868 Łukasiewicz doprowadził do tego, że w całym powiecie były najlepsze w Galicji drogi i mosty. W Chorkówce i Bóbrce założył w r. 1866 «Kasy Brackie», tj. instytucje ubezpie­czeniowe dla robotników, wypłacające im zasiłki chorobowe, wypadkowe, renty inwalidzkie. By wyrwać chłopów z rąk lichwiarzy, założył dla udzielania krótkoterminowych bezprocentowych pożyczek kasy gminne, których wkrótce powstało wiele we wsiach powiatów Krosno, Sanok, Jasło i Brzozów. Dla robotników w Bóbrce i w Chorkówce pobudował łaźnie, ochronki, w Bóbrce leczniczy zakład kąpielowy jodowo-bromowy. Propagował sadownictwo, drogi publiczne obsadzał drzewami owocowymi, w całym Krośnieńskiem finansował zakładanie sadów chłopskich.

Własny majątek zorganizował nowocześnie i wzorowo w kierunku hodowlanym (bydło, owce). W Chorkówce zbudował szkoły:powszechną i koronkarską, oraz kaplicę, a wraz z K. Klobassą - Zrenckim szkoły powszechne w Bóbrce, Zręcinie i Żeglcach oraz duży kościół w Zręcinie, zainicjował też powstanie pierwszej polskiej szkoły górniczej naftowej, utworzonej w Ropiance po jego śmierci. Dom Łukasiewiczów był azylem dla wielu potrzebujących, przede wszystkim dla powstańców 1863 r., których poza tym Łukasiewicz zatrudniał w pierwszej kolejności. Nie odmawiał też nikomu pomocy, a skrypty dłużne co jakiś czas niszczył. «0jciec Łukasiewicz», jak go powszechnie nazywano, był człowiekiem skromnym, z zażenowaniem przyjmował zaszczyty: jak szambelanię papieską, złoty medal od przemysłu naftowego galicyjskiego w 25-lecie zapalenia pierwszej lampy, austriacki Order Żelaznej Korony i papieski św. Grzegorza, członkostwo honorowe Tow. Lekarzy Galicyjskich i Tow. Aptekarzy we Lwowie, Bratnich Pomocy Studentów Politechniki Lwowskiej i Akademii Rolniczej Śląskiej w Prószkowie, Galicyjskiego Tow. Pedagogicznego, Tow. Tatrzańskiego, Kra­jowego Tow. Naftowego, obywatelstwa honorowe miast Jasio i Krosno. Zmarł 7 I 1882 w Chorkówce, pochowany został na cmentarzu w Zręcinie.

Łukasiewicz był od r. 1857 żonaty ze swą siostrzenicą Honoratą ze Stacherskich, która przy pomocy sprowadzonej z Poznania instruktorki założyła w Chorkówce w r. 1876 szkołę koronkarską dla 12 uczennic, którą sama prowadziła. Po stracie jedynej córki Marianny Łukasiewiczowie przyjęli na wychowanie Walentynę Antoniewicz.

Źródła:

  •  Epitafium w kościele w Zręcinie;
  •  Portret przez A. Grabowskiego w sali Miejskiej Rady Narodowej w Krośnie;
  •  Posąg dłuta J. Raszki z r. 1932 w Krośnie;
  •  Medal ku czci Łukasiewicza z r. 1878 przez A. Malinowskiego w Muzeum Farmacji w Kr.;
  •  Tablica z popiersiem wykona­nym przez W. Przedwojewskiego z r. 1953 w Gorli­cach;
  •  W. Enc. Powsz., (PWN, fot.);
  •  Słow. Geogr.;
  •  Bełza W., Iwonicz i jego okolice, W. 1885 s. 101—20;
  •  Cząstka J., Górnictwo naftowe. Zarys dziejów górnictwa na ziemiach polskich, Kat. 1961 II 108—39;
  •  Dębski J., Chemia na usługach człowieka, W. 1956 s. 133—4;
  •  tenże, Ignacy Łukasiewicz, W. 1955;
  •  Estreicher T., Jan Zehn. Zapomniany pionier przemysłu naftowego, W. 1935;
  •  Fabiański J., Rozwój polskiego wiertni­ctwa i wydobywania ropy i gazu, „Przemysł Naftowy" 1929 s. 326—8;
  •  Jubileusz stulecia polskiego przemysłu naftowego, „Wiad. Naftowe" 1893 nr 9;
  •  Kwiatkowski E., Dzieje chemii i przemysłu chemicznego, W. 1961 s. 299;
  •  Laskowski K., I. Ł. jako spiskowiec i więzień stanu, „Wiad. Naftowe" 1893 nr 7 (fot.);
  •  Łodziński W., Jak dawniej kopano i wiercono za ropą, „Przemysł Naftowy" 1928 s. 558 i n.;
  •  Olszewski S., Ważniejsze momenty z działalności Krajowego Towarzystwa Naftowego, „Przemysł Naftowy" 1929 s. 303—4;
  •  Orlewski J., Spisek w aptece, W. 1959 (fot.);
  •  Pilecki J., Działalność i znaczenie I. Łukasiewicza w pionierskim okresie przemysłu naftowego 1852— 1861, Studia i Mater. z Dziejów Nauki Polskiej S. D Z. 3, 1962 s. 1—32;
  •  tenże, Polski Prometeusz, „Problemy" 1954 nr 6 s. 390—9;
  •  Proń S., Museum Poloniae Pharmaceuticum, W. 1967;
  •  Przyrowski Z., Światło z ziemi, „Kwart. Hist. Nauki i Techn." 1958 nr 4s. 644—50;
  •  Rachwal S., Z dziejów techniki magazy­nowania i transportu ropy naftowej w Polsce, Wr. 1967 s. 8, 10, 16;
  •  Reske W., I. Łukasiewicz 1822—1882, W. 1962 (fot.);
  •  tenże. Rękopisy aptekarskie I. Ł-a, „Acta Poloniae Pharmaceutica" 1959 nr l s. 63—72 (fot.);
  •  Romanowski H., W setną rocznicę zapalenia pierwszej lampy naftowej, „Problemy" 1953 s. 59—62 (fot.);
  •  Sarna W., Opis powiatu krośnieńskiego, Przemyśl 1898;
  •  Szujski J., Tytus Trzecieski, Kr. 1894;
  •  Tomanek L., I. Łukasiewicz, twórca przemysłu naftowego w Polsce, wielki inicjator, wielki jałmużnik, Miejsce Piastowe 1928 (fot.);
  •  Waliduda A., Wiertni­ctwo naftowe od czasów Łukasiewicza, „Problemy" 1954 nr 6 s. 400—5;
  •  Wawrzyczek W., Twórcy chemii, W. 1959 s. 249—53;
  •  Rok 1846 w Galicji. Materiały źródłowe, Wyd. J. Sieradzki i Cz. Wycech, W. 1958;
  •  Spraw. stenogr. sejmu krajowego galicyjskiego 1877—82;
  •  Szematyzmy Król. Galicji, 1865—82;
  •  „Farmacja Pol." 1953 s. 257—9 (H. Ellert);
  •  „Gaz. Pol." 1880 nr 34;
  •  „Kłosy" T. 34: 1882 nr 874;
  •  „Wiad. Naftowe" 1962 nr 2 s. 42—3 (J. Cząstka);
  •  Aren. PAN Oddz. w Kr.: Materiały J. Pileckiego nr 64—105.

*Stanisław M. Brzozowski, Łukasiewicz Ignacy [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XVIII/1 zeszyt 76, s.  520-523.


Best Joomla Hosting | By Free Wordpress Themes